Trong bối cảnh xã hội phát triển nhanh, không gian mạng mở rộng, áp lực đời sống gia tăng, bạo lực giới đang hiện diện dưới nhiều hình thức tinh vi hơn, từ thể chất, tinh thần, kinh tế đến quấy rối, xúc phạm trên môi trường số.

Điều phụ nữ cần nhất là một nơi đủ an toàn để lên tiếng

Trước thực tế đó, thành phố Đồng Nai đã ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới giai đoạn 2026–2030, đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% nạn nhân bị bạo lực trên cơ sở giới được phát hiện và tiếp cận ít nhất một dịch vụ hỗ trợ phù hợp; 100% cơ sở giáo dục xây dựng quy trình phòng ngừa, phát hiện và ứng phó; 100% doanh nghiệp lồng ghép nội dung phòng, chống quấy rối tình dục vào nội quy lao động. 

Bà Lưu Thị Hà - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Đồng Nai.

Phía sau những chỉ tiêu ấy không chỉ là một bản kế hoạch hành chính, mà là thông điệp mạnh mẽ về một cách tiếp cận mới: phòng ngừa từ sớm, can thiệp từ cơ sở và không để nạn nhân bị bỏ lại phía sau.

Trao đổi với phóng viên Người Đưa Tin, bà Lưu Thị Hà - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Đồng Nai cho rằng, điểm cốt lõi của công tác phòng ngừa bạo lực trên cơ sở giới không chỉ nằm ở việc xử lý khi vụ việc xảy ra, mà phải bắt đầu từ thay đổi nhận thức và hành vi ngay trong cộng đồng dân cư.

Theo bà Hà, nhiều vụ bạo lực giới kéo dài không phải vì thiếu quy định xử lý, mà vì nạn nhân không dám lên tiếng, còn cộng đồng lại xem đó là “chuyện riêng”.

“Điều phụ nữ cần nhất không chỉ là lời khuyên hãy lên tiếng, mà là một môi trường đủ an toàn để họ dám lên tiếng. Khi nạn nhân biết mình sẽ được lắng nghe, được giữ kín thông tin và được bảo vệ, họ mới có thể bước ra khỏi im lặng", bà Hà nói.

Nhấn mạnh vai trò của Mặt trận trong giai đoạn tới, bà Hà cho biết, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Đồng Nai sẽ đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền, vận động, đưa nội dung phòng ngừa bạo lực trên cơ sở giới đến gần hơn với từng khu dân cư, tổ dân phố, khu nhà trọ công nhân, trường học và gia đình.

Theo đó, công tác tuyên truyền sẽ không chỉ dừng ở những khẩu hiệu hay hội nghị chuyên đề, mà được triển khai theo hướng trực diện, dễ tiếp cận, gắn với từng nhóm đối tượng cụ thể; tập trung vào thay đổi hành vi, xóa bỏ định kiến giới, nâng cao kỹ năng nhận diện và phản ứng trước các dấu hiệu bạo lực.

“Chúng tôi xác định tuyên truyền phải đi vào từng khu dân cư, từng tổ dân phố, từng khu nhà trọ, để người dân hiểu rằng bạo lực giới không phải chuyện riêng của ai. Đó là vấn đề của cộng đồng và cộng đồng phải có trách nhiệm lên tiếng, can thiệp, bảo vệ người yếu thế”, bà Hà nhấn mạnh.

Ở cấp cơ sở, bà Đinh Thị Ca, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Đồng Phú, cho biết, thực tế cho thấy nhiều vụ việc bạo lực giới bắt đầu từ những mâu thuẫn rất nhỏ trong gia đình, nhưng nếu không được phát hiện sớm, không có người can thiệp kịp thời, rất dễ kéo dài và để lại hậu quả nặng nề.

Theo bà Ca, ở cơ sở, điều quan trọng nhất là phải đưa công tác tuyên truyền đi sát từng hộ dân, từng nhóm phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ yếu thế, phụ nữ nhập cư, công nhân lao động và trẻ em gái.

“Ở phường, chúng tôi xác định tuyên truyền không thể làm theo phong trào hay chỉ nói trong hội trường. Phải đến tận khu phố, tổ dân cư, gặp trực tiếp người dân để họ hiểu thế nào là bạo lực giới, đâu là dấu hiệu cần lên tiếng và họ phải tìm đến ai khi cần giúp đỡ”, bà Ca chia sẻ.

Bà Ca cho biết, Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Đồng Phú sẽ tiếp tục phối hợp với các ban ngành của phường, tổ dân phố, chi hội phụ nữ, lực lượng hòa giải cơ sở đẩy mạnh công tác tuyên truyền trực tiếp, lồng ghép vào sinh hoạt tổ dân cư, sinh hoạt hội, các buổi truyền thông cộng đồng; đồng thời chủ động nắm bắt các trường hợp có nguy cơ để hỗ trợ sớm từ cơ sở.

“Phụ nữ bị bạo lực thường không nói ngay từ lần đầu. Họ âm thầm chịu đựng rất lâu. Nếu cán bộ hội, tổ dân phố, hàng xóm gần dân, sát dân, lắng nghe kịp thời thì có thể hỗ trợ họ trước khi sự việc đi quá xa”, bà Ca nói.

Theo bà, công tác phòng ngừa hiệu quả nhất vẫn là làm cho phụ nữ hiểu rằng họ không đơn độc, và ngay tại nơi mình sống luôn có người sẵn sàng lắng nghe, hỗ trợ, bảo vệ.

“Muốn phụ nữ dám lên tiếng thì trước hết phải để họ tin rằng khi lên tiếng sẽ có người đứng về phía họ”, bà Ca nhấn mạnh.

Nạn nhân không thiếu quyền, họ thiếu khả năng tiếp cận quyền

Ở góc độ pháp lý, Luật gia Dương Văn Tín, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đồng Nai, nhìn nhận, rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở chỗ thiếu quy định pháp luật, mà nằm ở khoảng cách giữa pháp luật và người cần được bảo vệ.

Luật gia Dương Văn Tín, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đồng Nai.

“Nạn nhân không thiếu quyền, họ thiếu khả năng tiếp cận quyền. Rất nhiều phụ nữ, trẻ em bị bạo lực không biết phải trình báo ở đâu, ai sẽ bảo vệ mình, và sau khi lên tiếng họ có bị tổn thương thêm hay không”, Luật gia Tín nói.

Theo Luật gia Tín, điểm tiến bộ của kế hoạch giai đoạn 2026–2030 là đã đưa trợ giúp pháp lý vào sớm hơn, thay vì chỉ xuất hiện ở giai đoạn xử lý hậu quả.

Theo kế hoạch, cơ quan chức năng sẽ đẩy mạnh hoạt động trợ giúp pháp lý ngoài trụ sở; tham gia tố tụng bảo vệ phụ nữ bị xâm hại tình dục; tư vấn, hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình; đồng thời kiểm tra công tác hòa giải ở cơ sở để bảo đảm việc hòa giải không vi phạm nguyên tắc bình đẳng giới. 

“Trước đây, nhiều vụ việc được xử lý theo kiểu "đóng cửa bảo nhau", hòa giải cho xong, dẫn đến nạn nhân quay lại đúng môi trường đã gây tổn thương cho họ. Nếu hòa giải sai cách, đó không phải hóa giải mâu thuẫn mà là kéo dài bạo lực”, Luật gia Tín nhấn mạnh.

Theo Luật gia Tín, pháp luật muốn bảo vệ được người yếu thế thì phải đủ gần, đủ dễ tiếp cận và đủ nhạy cảm với nạn nhân.

“Một người phụ nữ bị bạo lực không cần nghe quá nhiều điều luật trong thời điểm đầu tiên. Điều họ cần là được hướng dẫn phải làm gì, đi đâu, ai đi cùng, ai giữ an toàn cho họ trong 24 giờ tiếp theo”, Luật gia Tín nói.

Luật gia Tín cho rằng, cùng với hoàn thiện quy trình phối hợp liên ngành, điều quan trọng là phải nâng năng lực đội ngũ tiếp nhận đầu tiên ở cơ sở để tránh tình trạng nạn nhân tìm đến nhưng không được hỗ trợ đúng cách.

Điểm cốt lõi của kế hoạch lần này nằm ở việc thiết lập một cơ chế bảo vệ nạn nhân theo hướng liên thông: Từ phát hiện sớm, tiếp nhận kín đáo, hỗ trợ tâm lý, y tế, pháp lý đến nơi tạm lánh an toàn và bảo vệ lâu dài.

Theo kế hoạch, thành phố Đồng Nai sẽ xây dựng, chuẩn hóa ít nhất 5 địa điểm tạm lánh tại cộng đồng; vận hành cơ chế phối hợp liên ngành từ cấp thành phố đến cơ sở; ứng dụng công nghệ trong tiếp nhận, quản lý và hỗ trợ nạn nhân; đồng thời tăng cường truyền thông về an toàn số và phòng ngừa bạo lực trên không gian mạng. 

Nhìn từ thực tiễn cơ sở đến góc độ pháp lý, có thể thấy điểm mới lớn nhất trong cách làm của thành phố Đồng Nai là đưa công tác phòng ngừa bạo lực giới ra khỏi phạm vi xử lý sự vụ, để trở thành trách nhiệm thường xuyên của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Khi Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Đồng Nai đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đưa nội dung phòng ngừa bạo lực giới đến tận khu dân cư; khi tổ chức hội ở cơ sở chủ động phát hiện sớm, đồng hành cùng phụ nữ yếu thế; khi pháp luật được kéo gần hơn với người dân; khi cộng đồng không còn im lặng trước bạo lực, “lá chắn” phòng ngừa bạo lực trên cơ sở giới mới thực sự được dựng lên, không chỉ bằng văn bản, mà bằng hành động cụ thể trong đời sống hằng ngày.

Nguyễn Văn Khánh