Gia đình đồng ý vẫn không được kết hôn sớm

Tại buổi Tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho 570 cán bộ, viên chức, người lao động và học sinh Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT Quảng Nam do Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng phối hợp tổ chức ngày 28/9, bà Phạm Thị Mai Hoa, Chi hội phó Chi hội Luật gia Bảo vệ quyền trẻ em thuộc Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, đưa ra tình huống một nữ sinh 16 tuổi được gia đình muốn cho nghỉ học để lấy chồng vì nhà trai có điều kiện kinh tế.

Bà Phạm Thị Mai Hoa, Chi hội phó Chi hội Luật gia Bảo vệ quyền trẻ em thuộc Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, trao đổi với học sinh về điều kiện kết hôn và quyền tự quyết trong hôn nhân.

Các em được đặt vào những câu hỏi cụ thể: nữ sinh có bắt buộc phải lấy chồng không, cuộc hôn nhân có đáp ứng điều kiện về tuổi và nếu không đồng ý thì nên tìm ai hỗ trợ?

Bà Hoa giải thích, pháp luật quy định nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi mới đáp ứng điều kiện về tuổi để kết hôn. Vì vậy, dù bản thân hai người đồng ý hay được hai bên gia đình ủng hộ, người chưa đủ tuổi vẫn không đáp ứng điều kiện kết hôn.

Tảo hôn là việc lấy vợ, lấy chồng khi một hoặc cả hai bên chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định. Tình cảm giữa hai người hay việc cha mẹ chấp thuận không thể thay thế điều kiện này.

Học sinh Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT Quảng Nam tham gia buổi tuyên truyền pháp luật về hôn nhân, gia đình và quyền trẻ em.

Tuổi tác cũng không phải yêu cầu duy nhất. Hôn nhân phải dựa trên sự tự nguyện của hai bên. Cha mẹ có thể góp ý, định hướng nhưng không thể quyết định thay con việc lấy ai, kết hôn vào thời điểm nào. Việc gia đình cho rằng một người "phù hợp" hay có điều kiện kinh tế tốt không đồng nghĩa người con buộc phải đồng ý.

Từ chuyện cưới xin, bà Hoa mở rộng sang mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái. Cha mẹ có trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con, đồng thời tôn trọng ý kiến của con phù hợp với độ tuổi. Ngược lại, con có bổn phận kính trọng, yêu thương, chăm sóc cha mẹ, ông bà phù hợp với khả năng.

Tuy nhiên, kính trọng hay nghe lời cha mẹ không đồng nghĩa trẻ phải chấp nhận mọi quyết định của người lớn, nhất là khi quyền và sự an toàn của mình bị ảnh hưởng. Trẻ cũng không phải chịu đựng việc bị đánh đập, hành hạ hoặc xâm hại chỉ vì người thực hiện hành vi đó là người thân.

Đoàn công tác Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng chụp ảnh lưu niệm cùng đại diện nhà trường trong buổi tuyên truyền, phổ biến pháp luật.

Ranh giới này tiếp tục được đặt ra qua một tình huống khác: người chồng thường xuyên chửi mắng, đập phá đồ đạc, kiểm soát tiền của vợ nhưng không đánh vợ thì có phải bạo lực gia đình?

Qua câu hỏi, học sinh được hướng dẫn nhận diện bạo lực gia đình không chỉ là những trận đòn. Những hành vi gây tổn hại về tinh thần, tình dục, kinh tế cũng có thể là bạo lực gia đình.

Khi bạo lực xảy ra ngay trong nhà, điều quan trọng là biết cách bảo vệ mình. Nếu bố mẹ hoặc người thân đánh nhau, học sinh không nên lao vào can thiệp khi có nguy cơ bị thương. Các em cần tìm người lớn đáng tin cậy, báo người có trách nhiệm; trong tình huống nguy hiểm phải tìm nơi an toàn và liên hệ cơ quan chức năng.

Biết tìm ai khi quyền của mình bị xâm phạm

Từ gia đình, chuyên đề mở rộng sang những mối quan hệ học sinh gặp hằng ngày ở trường và trên mạng xã hội.

Không chỉ chuyện kết hôn, các tình huống về ứng xử trong gia đình, trường học và trên mạng xã hội cũng được đưa ra thảo luận.

Một học sinh khác biệt về ngoại hình bị bạn bè đặt biệt danh, trêu chọc rồi lập nhóm chat nói xấu. Những người chứng kiến được đặt trước lựa chọn: cười theo, tham gia bình luận hay tìm cách bảo vệ bạn.

Bà Hoa hướng dẫn học sinh không tham gia nói xấu, không chia sẻ nội dung gây tổn thương; có thể động viên người bị bắt nạt và tìm người lớn hỗ trợ. Nếu chính mình từng làm người khác tổn thương, cần dừng hành vi, xin lỗi và thay đổi cách ứng xử.

Nguyên tắc "biết dừng" cũng được áp dụng khi sử dụng mạng xã hội. Trước một bình luận hoặc hình ảnh định chia sẻ, học sinh được gợi ý đặt mình vào vị trí người nhận. Khi tức giận, các em nên "dừng - suy nghĩ - kiểm tra - rồi mới gửi", bởi một tin nhắn chỉ mất vài giây để gửi nhưng có thể bị lưu, chụp lại và tiếp tục phát tán.

Luật gia Nguyễn Văn Quy trao đổi về việc đưa kiến thức pháp luật đến học sinh thông qua những tình huống gần với đời sống.

Luật gia Nguyễn Văn Quy, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, nhìn nhận phổ biến pháp luật trong trường học cần gắn với những tình huống học sinh có thể gặp trong đời sống, từ quan hệ gia đình, kết hôn đến ứng xử với bạn bè và sử dụng mạng xã hội. 

Theo ông, mục đích không chỉ là giúp học sinh nhớ việc nào được làm, việc nào bị cấm. Quan trọng hơn, khi một tình huống thực tế xảy ra, các em phải nhận ra quyền của mình có bị xâm phạm hay không, biết tìm ai hỗ trợ và hiểu giới hạn trong cách ứng xử để không làm tổn thương người khác.

Việc đưa quy định pháp luật vào những câu chuyện gần gũi cũng giúp học sinh dễ tiếp nhận, ghi nhớ và vận dụng. Qua đó, các em từng bước hình thành ý thức tôn trọng pháp luật, biết bảo vệ mình và tôn trọng quyền của người khác.

Nguyễn Duy Cường