Chiều 18/8, tiếp tục chương trình phiên họp thứ 5, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự 

Trình bày tờ trình tóm tắt dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến cho biết, việc xây dựng Bộ luật nhằm tiếp tục thể chế hóa các đường lối, chính sách của Đảng về phát triển, bảo vệ đất nước trong tình hình mới; khắc phục các vướng mắc, bất cập trong thi hành Bộ luật Hình sự; tháo gỡ những điểm nghẽn về mặt pháp lý, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Bố cục dự thảo Bộ luật gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều; so với Bộ Luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), đã bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 301 điều luật, giữ nguyên 100 điều luật.

Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến (Ảnh: Media Quốc hội).

Dự thảo Bộ luật sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến tội phạm như: mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh, tập trung vào các nhóm tội trật tự quản lý kinh tế; trật tự, an toàn công cộng,...

Bên cạnh đó, mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với 20 tội danh, tập trung vào các lĩnh vực thuế, tài chính, chứng khoán, bảo hiểm, đất đai, lao động, an toàn lao động,... để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, nâng cao tính răn đe, phòng ngừa và tạo lập môi trường kinh doanh an toàn, lành mạnh.

Bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và bổ sung tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức, nhằm tạo cơ sở pháp lý để phòng ngừa, xử lý sớm tội phạm, đồng thời nội luật hóa Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Bổ sung 9 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực: trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt…; đồng thời bổ sung vào cấu thành của các tội danh hiện hành một số hành vi khách quan mới, đặc biệt là các tội danh trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, lĩnh vực kinh tế, thương mại, lĩnh vực sở hữu trí tuệ... nhằm khắc phục các khoảng trống trong pháp luật hình sự, tránh bỏ lọt tội phạm.

Cùng với đó, bỏ, gộp, tách một số tội danh để bảo đảm tinh gọn, thống nhất; bảo đảm phân hóa trách nhiệm hình sự, phản ánh đúng bản chất, vai trò và mức độ nguy hiểm của từng nhóm hành vi.

Dự thảo Bộ luật cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về hình phạt. Theo đó, đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội, chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội gồm: phản bội Tổ quốc; giết người; khủng bố; sản xuất trái phép chất ma túy.

"Việc thu hẹp này thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp xu hướng lập pháp tiến bộ, nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp", ông Tuyến cho hay.

Dự thảo Bộ luật cũng đề xuất bỏ hình phạt cấm huy động vốn đối với pháp nhân thương mại phạm tội, vì hình phạt này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng thanh toán, phục hồi, duy trì hoạt động, trả lương cho người lao động và thực hiện nghĩa vụ bồi thường của pháp nhân.

Cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt tại các tội danh, phù hợp với biến động giá cả, tiền lương, thu nhập, GDP bình quân đầu người và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.

Mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ tại khung cơ bản đối với 10 tội danh về xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, xâm phạm hoạt động tư pháp… phù hợp định hướng giảm hình phạt tù, mở rộng hình phạt không giam giữ.

Đồng thời, dự thảo quy định người bị kết án trong thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ mà vi phạm nghĩa vụ thì có thể bị chuyển phần hình phạt còn lại thành hình phạt tù, nhằm bảo đảm hiệu lực thi hành bản án và tính nghiêm minh của pháp luật…

Chính phủ đề xuất Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự án Bộ luật tại Kỳ họp không thường lệ tháng 8/2026 và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 tháng 10/2026.

Đề nghị cân nhắc thận trọng việc bỏ hình phạt tử hình ở một số tội 

Thẩm tra dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp, các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Bộ Luật Hình sự với những cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nêu trong Tờ trình của Chính phủ.

Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu (Ảnh: Media Quốc hội).

Về cơ bản, các nội dung của dự thảo Bộ luật đã bám sát, thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, tiếp tục cụ thể hóa nhiệm vụ về: cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm, đề cao tính hướng thiện, nhân đạo trong xử lý người phạm tội; yêu cầu về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Về chuẩn bị phạm tội (Điều 14), Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội tại 13 tội danh, nhằm mục tiêu nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa. Tuy nhiên, việc cân nhắc mở rộng diện chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội ở tội danh nào cần đặt trong mối tương quan và bảo đảm phân hóa xử lý các tội phạm cho phù hợp.

Về tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp tán thành định hướng sửa đổi Bộ luật Hình sự theo hướng tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. 

Nhiều ý kiến Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc thận trọng việc bỏ hình phạt tử hình ở một số tội sau: Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251), Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142), Tội chống loài người (Điều 422) và Tội phạm chiến tranh (Điều 423) nhằm tránh gây tác động bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa, xử lý tội phạm và cần đặt trong mối tương quan về tính chất nguy hiểm của các tội phạm cũng như tính hiệu quả trong tổng thể các biện pháp phòng, chống các tội phạm đặc biệt nguy hiểm, phù hợp với pháp luật quốc tế.

Hoàng Thị Bích