Công tác giám sát, phản biện đi sâu vào những vấn đề "nóng"

Nghị quyết số 203/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 đã tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị.

Theo quy định tại Điều 1 của Nghị quyết (sửa đổi, bổ sung Điều 9 Hiến pháp), Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu thuộc các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo và người Việt Nam định cư ở nước ngoài.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính trị, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân. Đồng thời, Mặt trận có nhiệm vụ tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; thể hiện ý chí, nguyện vọng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân.

Bà Hà Thị Nga - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Bên cạnh đó, Mặt trận còn đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; phản ánh ý kiến, kiến nghị của Nhân dân đến các cơ quan Nhà nước; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Nhận thức rõ vai trò, ý nghĩa của công tác giám sát và phản biện xã hội, ngày 12/12/2013, Bộ Chính trị khóa XI đã ban hành Quyết định số 217-QĐ/TW về Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội.

Cùng ngày, Bộ Chính trị cũng ban hành Quyết định số 218-QĐ/TW quy định việc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội và Nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền.

Hai quyết định này đã thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội; đồng thời tạo cơ sở để Mặt trận tham gia xây dựng đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Giám sát và phản biện xã hội là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, góp phần phát huy quyền làm chủ của Nhân dân.

Tại Báo cáo Tổng kết 13 năm thực hiện Quyết định số 217-QĐ/TW thực hiện "Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội" và Quyết định số 218-QĐ/TW ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị (Khóa XI) "Quy định về việc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội và nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền" do bà Hà Thị Nga - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ký ban hành tháng 6/2026 cho thấy những kết quả nổi bật.

Theo đó, trong những năm qua, MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội luôn xác định công tác giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền là một nội dung trọng tâm, nhiệm vụ đột phá, góp phần quan trọng trong thực hiện chức năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, hội viên, đoàn viên, thành viên.

Qua 13 năm, hệ thống Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội đã thể hiện vai trò nòng cốt trong công tác tham gia giám sát và phản biện xã hội với những con số ấn tượng. Cụ thể, toàn hệ thống đã chủ trì tổ chức hơn 825.000 cuộc giám sát, trong đó phần lớn diễn ra ở cấp huyện và cấp xã với trên 789.000 cuộc giám sát.

Qua 13 năm, hệ thống Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội đã thể hiện vai trò nòng cốt trong công tác tham gia giám sát và phản biện xã hội, giúp củng cố niềm tin của Nhân dân. 

Cùng với đó, công tác phản biện xã hội cũng được đẩy mạnh khi tổ chức thành công hơn 104.000 cuộc phản biện, đóng góp ý kiến vào nhiều dự thảo luật, chính sách, quy hoạch quan trọng của quốc gia và địa phương.

Hoạt động giám sát, phản biện đã thực sự đi sâu vào những vấn đề "nóng", bức xúc mà cử tri quan tâm, ở cơ sở, MTTQ đã chủ động bám sát các vấn đề như: Bồi thường đất đai, giải phóng mặt bằng, bố trí tái định cư, an toàn vệ sinh thực phẩm, và các chính sách hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid -19.

Hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng đã giúp kiến nghị xử lý nhiều vi phạm, hạn chế tiêu cực tại cơ sở, tạo lòng tin lớn trong nhân dân.

Việc tổ chức đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với nhân dân cũng là điểm sáng đáng ghi nhận. Hầu hết các tỉnh, thành phố đã tổ chức được trên 101.000 cuộc đối thoại về công tác xây dựng Đảng và hơn 193.000 cuộc đối thoại về chính sách đền bù, giải phóng mặt bằng, lao động, phụ nữ, trẻ em.

Cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân

Trao đổi với Người Đưa Tin về công tác giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thời gian qua, ông Nguyễn Túc - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khóa XI, người có hơn 40 năm gắn bó với công tác Mặt trận cho hay, từ Đại hội Mặt trận Tổ quốc khoá X đến nay, công tác giám sát, phản biện xã hội ngày càng được coi trọng và trong nhiều nhiệm kỳ gần đây coi đó là nhiệm vụ trung tâm.

Kế thừa và phát huy những kết quả đã đạt được trong các nhiệm kỳ trước, trong những năm qua, quán triệt Chỉ thị số 18-CT/TW, ngày 26/10/2022 của Ban Bí thư về phát huy vai trò, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, công tác giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận đã trở thành nhiệm vụ trung tâm và thường xuyên của Mặt trận.

Ông Nguyễn Túc - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khóa XI.

"Công tác này đã được triển khai đồng bộ trong hệ thống chính trị, trong tổ chức chính trị - xã hội các cấp", ông Túc nói. Tiếp đó, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã chủ trì, hiệp thương với các tổ chức chính trị - xã hội cùng cấp để xây dựng chương trình phối hợp chung của Mặt trận, bao gồm Ủy ban Mặt trận và các tổ chức thành viên. Đồng thời, các tổ chức thành viên cũng có chương trình giám sát, phản biện xã hội của riêng mình.

Theo ông Nguyễn Túc, những vấn đề liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng và nghĩa vụ của Nhân dân sẽ do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng các tổ chức thành viên phối hợp thực hiện giám sát, phản biện xã hội.

Đối với những vấn đề gắn với từng nhóm đối tượng cụ thể, tổ chức thành viên tương ứng sẽ giữ vai trò chủ trì. Chẳng hạn, các vấn đề liên quan đến công nhân, người lao động do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam chủ trì.

Hay, với lĩnh vực nông nghiệp sẽ do nông dân do Hội Nông dân Việt Nam đảm nhiệm; các vấn đề của thanh niên do Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phụ trách... Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giữ vai trò điều phối và phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức thành viên trong quá trình giám sát, phản biện xã hội.

"Chính vì có sự phân công, phân nhiệm rõ ràng, thời gian vừa qua công tác giám sát, phản biện xã hội đi vào thực chất, sát với những bức xúc của nhân dân", ông Túc nhìn nhận.

Về công tác phản biện xã hội, ông Nguyễn Túc cho biết Mặt trận Tổ quốc Việt Nam luôn chủ động phối hợp với Quốc hội và Chính phủ ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách. Trong giai đoạn 2024 - 2026, đối với các dự án luật, đề án và chính sách liên quan đến quyền, nghĩa vụ, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, đoàn viên, hội viên, Mặt trận tham gia phản biện ngay từ khâu soạn thảo.

Khi các dự án luật được trình Quốc hội xem xét, Mặt trận tiếp tục phối hợp, tham gia phản biện để hoàn thiện nội dung trước khi thông qua. Đặc biệt là công tác phản biện liên quan đến đề án tinh gọn bộ máy, sáp nhập xã, phường.

"Chưa bao giờ công tác giám sát và phản biện lại nhiều và dồn dập như thời gian qua, đúng với tinh thần "vừa chạy vừa xếp hàng", ông Nguyễn Túc cho biết.

Bà Bùi Thị Minh Hoài - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Trong bài viết: "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - Nòng cốt chính trị trong tập hợp, đoàn kết và phát huy vai trò của nhân dân trong kỷ nguyên mới theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng", bà Bùi Thị Minh Hoài - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đánh giá hoạt động giám sát, phản biện xã hội được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Trong giai đoạn 2024 - 2026, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã phối hợp với cơ quan chức năng tổ chức hơn 2.300 cuộc giám sát; hơn 1.300 hội nghị phản biện, tham vấn ý kiến góp ý vào quyết sách của địa phương. Ý kiến phản biện xã hội đa dạng, phong phú, sâu sắc, được cơ quan có thẩm quyền đánh giá cao và được xác định là tài liệu bắt buộc trong hồ sơ trình ban hành chính sách và dự án luật.

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở địa phương đã tổ chức các cuộc đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với nhân dân để kịp thời thông tin, trao đổi, giải quyết vấn đề người dân quan tâm, phản ánh, kiến nghị.

Ông Nguyễn Quang Huân - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, ĐBQH khóa XV.

Theo ông Nguyễn Quang Huân - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, ĐBQH khóa XV, công tác giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam trong những năm qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, ngày càng đi vào thực chất và khẳng định rõ hơn vai trò là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân. Điều Lệ MTTQ và Luật MTTQ đã được sửa đổi đã nâng cao hiệu quả thực chất công tác giám sát và phản biện của MTTQ.

Điểm đáng ghi nhận trước hết là phạm vi giám sát đã được mở rộng, không chỉ tập trung vào việc thực hiện chính sách, pháp luật mà còn hướng đến những vấn đề được xã hội đặc biệt quan tâm như cải cách hành chính, phòng chống tham nhũng, lãng phí, bảo vệ môi trường, an sinh xã hội hay việc giải quyết các kiến nghị của cử tri.

Hoạt động phản biện xã hội cũng ngày càng được coi trọng ngay từ khâu xây dựng chủ trương, chính sách, giúp nhiều văn bản quy phạm pháp luật được hoàn thiện hơn trước khi ban hành.

"Bản thân tôi khi tham gia các hoạt động của MTTQ cũng nhận thấy nhiều ý kiến phản biện đã được các cơ quan soạn thảo nghiêm túc tiếp thu, cụ thể như đợt góp ý cho Dự thảo Luật Giáo dục và Phổ biến pháp luật vừa qua. Điều đó cho thấy vai trò của Mặt trận ngày càng được tôn trọng trong quy trình hoạch định chính sách", ông Huân nói.

Tuy nhiên, theo ông Huân cần nhìn nhận một cách khách quan rằng vẫn còn những hạn chế cần tiếp tục khắc phục. Ở một số nơi, hoạt động giám sát còn dàn trải, chưa lựa chọn đúng những vấn đề trọng tâm, trọng điểm; chất lượng phản biện chưa đồng đều, nhất là ở cấp cơ sở. Việc theo dõi, đôn đốc thực hiện các kiến nghị sau giám sát cũng có lúc, có nơi chưa thực sự quyết liệt, dẫn đến hiệu quả chưa như mong muốn.

(Còn tiếp)

Đặng Thuỷ - Hoàng Bích